Bepalen van de omgevingsveiligheid

De omgevingsveiligheid van een gebied wordt bepaald door de ongevalsscenario’s (crisistypen) die kunnen optreden en daardoor een gevaar vormen voor de omgeving. Het gevolg van een ongevalsscenario bepaalt samen met de kans op dat ongeval het risico. Er is inzicht nodig in de mogelijke ongevalsscenario’s om risico’s te kunnen bepalen en wegen en uitspraken te kunnen doen over de verantwoording van de veiligheid van de fysieke leefomgeving.

De veiligheidsregio’s hebben de taak om een regionaal risicoprofiel maken. Hierin wordt beschreven welke risicovolle situaties de regio bedreigen. Van deze situaties moet de impact op de samenleving worden ingeschat en de waarschijnlijkheid worden onderzocht. Ter ondersteuning van de veiligheidsregio’s is de landelijke handreiking regionaal risicoprofiel opgesteld. In deze handreiking staat beschreven hoe de situaties die de samenleving bedreigen kunnen worden geselecteerd, hoe de impact op de samenleving kan worden bepaald en hoe met behulp van een risicodiagram de risico’s kunnen worden gewogen. Veiligheidsregio’s gebruiken deze methodiek voor het bepalen van het regionaal risicoprofiel. Deze eenduidige methode kan ook worden gebruikt bij besluitvorming op grond van de Omgevingswet over het waarborgen van de veiligheid van de fysieke leefomgeving.

Samengevat kan de veiligheid van de fysieke leefomgeving van een gebied in kaart worden gebracht door:

  • De relevante risicobronnen en crisistypen te selecteren
  • De bijbehorende ongevalsscenario’s uit te werken
  • De gevolgen van ongevalsscenario’s in te schatten
  • Per scenario de impact op de samenleving te bepalen
  • De waarschijnlijkheid van de scenario’s te bepalen
  • Impact en waarschijnlijkheid uit te zetten in het risicodiagram

Impact van een ongevalsscenario

De ernst van een ongevalsscenario wordt bepaald door de impact die het heeft op de samenleving. In de handleiding regionaal risicoprofiel wordt een systematiek beschreven om deze maatschappelijke impact vast te stellen. De samenleving kan op meerdere vlakken worden ontregeld. Daarom zijn er 10 verschillende impactcriteria benoemd die tezamen de totale impact van ongevalsscenario bepalen.

De impactcriteria zijn:

  • Aantasting van de integriteit van het grondgebied;
  • Doden;
  • Ernstig gewonden en chronisch zieken;
  • Lichamelijk lijden (gebrek aan primaire levensbehoeften);
  • Kosten;
  • Langdurige aantasting van milieu en natuur;
  • Verstoring van het dagelijks leven;
  • Aantasting van positie van het lokale en regionale openbaar bestuur;
  • Sociaal psychologische impact;
  • Aantasting cultureel erfgoed.

Voor ieder criterium is apart beschreven welke gevolgen bepalend zijn voor de ernst van de impact van een ongevalsscenario en in welke klasse het moet worden ingedeeld. De 10 impactcriteria tezamen bepalen de maatschappelijke impact van een ongeval. De rekenmethodiek waarmee de resultaten van de verschillende criteria worden samengevoegd staat beschreven in de handreiking. 

Risicodiagram
In een risicodiagram worden de ernst van een ongeval en de waarschijnlijkheid ervan in een grafiek gezet. Hierdoor wordt inzicht verkregen in het risico maar blijft in beeld wat de maatschappelijke impact van een scenario is en hoe groot de kans daarop is. De risico’s van verschillende risicovolle situaties kunnen zo met elkaar worden vergeleken.

De systematiek van het risicodiagram kan worden gebruikt als instrument voor het bepalen en waarborgen van de veiligheid bij het maken van afwegingen over de kwaliteit van de fysieke leefomgeving.

Voordelen van de methodiek

Het gebruik van deze methodiek heeft in het kader van de verantwoording en afweging van externe veiligheid de volgende voordelen:

  • Er wordt rekening gehouden met meerdere impactcriteria (naast het overlijden van personen onder andere: ernstig gewonden, kosten, aantasting milieu, verstoring dagelijks leven.
  • Meer inzicht in de daadwerkelijke incidentscenario’s ten opzichte van de momenteel gebruikte risicomethodiek (groepsrisico bepalen met QRA).
  • Er kan meer inzicht gegeven worden in de veiligheidswinst van maatregelen.
  • De impact van een scenario kan worden vergeleken met andere en met rampen die werkelijk zijn gebeurd zoals: de vuurwerkramp Enschede en de cafébrand Volendam.
  • De inzichten kunnen worden gebruikt bij het nemen van een besluit over de acceptatie van het risico (verantwoording groepsrisico).
  • Systematiek kan ook gebruikt worden voor andere incidentscenario’s dan die met gevaarlijke stoffen.